6 listopada 2006 r.

Komunikat ZSK 39/06

Zgodnie z zapowiedzią z ubiegłego tygodnia od niniejszego komunikatu zmianie ulega ich istota. Dotychczasowa krytyczna ocena zastąpiona zostaje autentyczną twórczą inspiracją specjalistów skupionych wokół 7 katastralnej Komisji FIG.

Po zamieszczonym przed dwoma tygodniami modelu katastralnym FIG, dziś zamieszczamy ocenę tego modelu dokonaną przez Erika Stubkjakera z Danii, wygłoszoną podczas warsztatów katastralnych, jakie odbyły się w grudniu 2004 r. w Bambergu. Ocena dokonana jest pod kątem rozumienia celów w modelowaniu katastralnym w tłumaczeniu Adama Labusa, technicznie skorygowanym przez Edwarda Mechę. Mimo dość trudnego języka przekazu pozycja jest godna prześledzenia z uwagi na uwarunkowania niezbyt bliskie polskim geodetom, do których ci co zechcą pozostać na rynku będą się musieli przystosować. Wiedzę tę (zwłaszcza tę zakreśloną na czerwono)! oczywiście posiadło byłe kierownictwo GUGiK przystępując do projektu EULIS, który na tym jest oparty!

Erik STUBKJAER, Dania

Słowa kluczowe: modelowanie, systemy katastralne, systemy wieloczynnikowe, analiza wymagań, metodologia Tropos

Modelowanie jest pojęciem, które odnosi się do szeregu wysiłków, wlicza się w nie modelowanie danych i procesów. Dziedziną, jaka ma być modelowana może być jakiś wydział, instytucja, a nawet cały sektor przemysłowy. E-biznes zakłada z góry modelowanie danego sektora przemysłowego jako zadanie o zasadniczym znaczeniu.

Modelowanie katastralne jest porównywalne do modelowania jakiegoś sektora przemysłowego, ponieważ celem jego jest odtworzenie podstawowych pojęć, które wiążą się z dziedziną nieruchomości oraz stosownych dla niej działań człowieka. Obiektami rzeczywistymi są działki ziemi oraz budynki, dokumenty, zasoby danych i archiwa, jak również osoby w różnorodnych rolach właścicieli, posiadaczy aktywów, ekspertów, oraz sprawujących władzę. Bardziej nieuchwytne są prawa i ograniczenia, które wiążą osoby poprzez wykonywane prawa i zobowiązania. Celem tej siatki złożonych powiązań i relacji jest zapewnienie stabilnych i elastycznych ram dla dyspozycji prawno-ekonomicznych, związanych z gruntami.

Niniejszy artykuł wysuwa twierdzenie, że modelowanie katastralne musi obejmować nie tylko fizyczne obiekty, czynniki, oraz zbiory informacji z tej dziedziny, lecz również cele lub wymagania systemów katastralnych.

Jak proponuje się w niniejszym artykule system katastralny jest pomyślany, jako połączenie katastru z jego przestrzennym nastawieniem, oraz ksiąg wieczystych z ich orientacją na rejestrację praw. Dla utworzenia modelu, który byłby pełny i logicznie zgodny, a równocześnie stosowany w praktyce i możliwy do stosowania w różnych systemach prawnych (jurysdykcjach) w obrębie np. Unii Europejskiej, wymagany jest dość wysoki poziom abstrakcji.

Prace badawcze COST G9 (COST - European COoperation In the field of Scientific and Technical Research jest międzyrządową europejską strukturą organizacyjną dla kooperacji międzynarodowej w dziedzinie finansowanych przez poszczególne kraje badań naukowych - dop.tłumacza) doprowadziły do poczynienia pewnych postępów w modelowaniu transakcji dotyczących nieruchomości. Nacisk położono na określanie wykonywanych działań: uczestnicy, kolejność działań oraz rezultat, przy użyciu modelowania UML jako odniesienia. (np. Vaskovich, 2004). Poziom abstrakcji umożliwił porównanie wykonywania działań w poszczególnych krajach. Okazało się, jednak, że trudno było jednoznacznie określić cele dla różnych działań i/lub wyrazić działania w sposób, który uwypuklałby cel danego działania.

Dla przykładu: Podział działki obejmuje szereg kroków, łącznie z pomiarami granic, oraz uzyskaniem aprobaty ze strony władzy katastralnej. Jaki jest cel tego działania? Jednym z celów jest udostępnienie identyfikatora katastralnego, który w sposób jednoznaczny określa daną działkę katastralną na mapie katastralnej. Innym celem jest określenie granic na mapie katastralnej zgodnie z rzeczywistością prawną w miejscu lokalizacji. Kolejnym jest skonkretyzowanie jednostki nieruchomości, która następnie stanowi podstawę do sprzedaży lub obciążenia hipotecznego. Kto takiego identyfikatora chce lub wymaga?

Inżynier-geodeta, który dokonał pomiaru granic i wstępnie zdefiniował działkę?

Właściciel, który zwrócił się o usługę katastralną, ponieważ prawo tego wymaga?

Nabywca, który nie mógł ustanowić obciążenia hipotecznego na swojej nieruchomości bez rejestracji w księgach wieczystych, co nie mogłoby zostać osiągnięte bez identyfikatora katastralnego?

Przykład ten pokazuje, problem wyboru, któremu uczestnikowi należy przypisać wyżej opisany wniosek. Wpływ tego braku sprecyzowania można zredukować, określając wymagania "wszystkich" uczestników w danej dziedzinie, a następnie sprawdzając, czy nie ma luki w wymaganiach, albo też czy nie lepiej byłoby przypisać je do innego uczestnika postępowania.

Wyżej wspomniane ograniczenia standardowego modelowania UML rozpoznali również "inżynierowie wiedzy" (knowledge engineers). Rozdział drugi, odnosi się do ostatnich wyników ich badań, które sugerują bardziej rygorystyczne określenie wymagań. Rozdział 3 przynosi odpowiedź na to wezwanie, przedstawiając dla każdego z 10 uczestników postępowania listę ich wymagań w stosunku do innych uczestników. Badania w tej dziedzinie do tej pory doprowadziły do określenia celów, funkcji lub cech na bardzo ogólnym poziomie. W rozdziale 4 analizuje się owe często przywoływane cele, itp., oraz wiąże się je z wymaganiami na poziomie uczestnika. W rozdziale 5 pokazano podobne wysiłki w zakresie określania celów oraz wymagań użytkownika, w rozdziale 6 przedstawia się dyskusję, między innymi nad wyidealizowanym zarządzaniem, które przedstawiono w rozdziale 3, zaś konkluzje zawarte w rozdziale 7 zamykają artykuł.

2.1 Dziedzina

Systemy katastralne są na całym świecie zintegrowane z życiem społecznym w taki sposób, że trudne jest określenie dziedziny, w której uwydatnione byłyby elementy zasadnicze. Poprzez wyjście poza Europę można uzyskać lepsze podstawy do określenia tego, co inaczej pozostałoby niezauważone jako truizmy.

Hernando de Soto ustalił fakt, że w szeregu krajów rozwijających się niewielka ilościowo jest warstwa posiadaczy domów, wartość których razem wzięta daleko przekracza wartość tego, co znajduje się w posiadaniu władz w danym kraju, miejscowej giełdy oraz bezpośrednich inwestorów zagranicznych, która to wartość przy tym wielokrotnie przekracza wartość pomocy ze strony krajów rozwiniętych (de Soto, 2000). Z tej perspektywy przedstawia on szereg konsekwencji, które charakteryzują prawa dot. nieruchomości na Zachodzie: są one sformalizowane, zapisywane na papierze zgodnie z zasadami i normami, przy wsparciu kompetentnych profesjonalistów i urzędników państwowych, którzy są zwykle dostępni dla posiadaczy i ewentualnych nabywców, zaś prawa są wyabstrahowane i przechowywane starannie w odpowiednio prowadzonych bazach danych i archiwach.

Dalsze określenie wymagań jest, wszakże, podane w intencji określenia sytuacji tylko w Europie. Ograniczenie takie jest konieczne, ponieważ niektórzy opisani poniżej główni uczestnicy, profesjonaliści i urzędnicy publiczni, nie są dostępni - fizycznie lub też z powodów ekonomicznych, dla stron zawierających transakcje w krajach rozwijających się (BRM, 2001, uwaga 47). Wstępne orzeczenie kraju, którego rzecz dotyczy jest zatem uznane za pełne, zaś prawodawstwo, wiedza fachowa, systemy informacyjne, oraz praktyki uznaje się za będące na swoim miejscu. Na rysunku nr 1 przedstawiono coś, co może w sposób zwięzły zilustrować dziedzinę katastru za pomocą "pakietów" UML.

Przyjęcie założenia, że system katastralny jest w dużej mierze ustanowiony implikuje być może zastrzeżenie, że analiza wymagań wykonana na poziomie uczestnika nie może być użyta do zmotywowania założenia systemu katastralnego jako takiego. Określenie wymagań na poziomie uczestnika przyczynia się jednak do identyfikacji wymagań. Względna ważność wymagań jest przedmiotem dalszych badań. Wynika z tego, iż pewien poziom, na przykład bezpieczeństwa prawnego w transakcjach dot. nieruchomości, może zostać osiągnięty dzięki całemu szeregowi kombinacji usług i działań, co jednak oznacza, że "najbardziej istotne" wymagania nie są łatwe do ustalenia.

2.2 Metodologia

"Inżynierowie wiedzy" uświadomili sobie niedawno ograniczenia modelowania standardowego UML. Ramowy zakres konstruowania wymagań został zaproponowany, przy założeniu podstawowych pojęć takich jak uczestnicy, cele, oraz zależności pomiędzy uczestnikami (Yu, 2001). Propozycja została opracowana na konkretną metodologię tworzenia oprogramowania, Tropos. Przyszły system jest reprezentowany jako kolejny uczestnik, jest też powiązany z zainteresowanymi uczestnikami procesów poprzez zależności pomiędzy uczestnikami. Ang. 'agent' - czynnik, to określenie obejmujące zainteresowanych uczestników procesów, oprogramowanie, jak też inne zasoby. W konsekwencji "system wieloczynnikowy", jest znaczącym słowem kluczowym. Zainteresowani uczestnicy procesów mogą korzystać z zasobów lub czynników, dostępnych również w ich otoczeniu (Giunchiglia i współpr., 2002).

Perni i współpr. (2002) zwracają dalej uwagę na interakcje pomiędzy zainteresowanymi uczestnikami procesów: Zachowanie może być charakteryzowane jako mieszczące się między ekstremami, jakie stanowią współzawodnictwo i współpraca, w zależności od tego, do jakiego stopnia uczestnicy próbują osiągać wspólne cele, lub też czy ich cele są ze sobą w konflikcie. W konsekwencji, modelowanie powinno odzwierciedlać zależność pomiędzy parami uczestników. Tylko poprzez modelowanie najpierw tej interakcji, możliwe staje się śledzenie dlaczego, celu działań.

Po pierwsze, wspomina się ważną sugestię poczynioną przez Astesiano i Reggio (2002), dotyczącą rozróżnienia, odpowiednio, pomiędzy modelem dziedziny problemowej, specyfikacją wymagań oraz systemem. Ten ostatni jest określony poprzez projekt uzależniony od modelu i technologii, jak ilustruje to Ryc. 2. Ta koncepcja wysiłków modelowania pozwala na bardziej klarowny opis systemu i jego granic.

Uczestnicy wymienieni poniżej to typy idealne, modele fikcyjne, które jednak pomagają nam zrozumieć świat rzeczywisty. Co jest wspólnego dla tych 10 uczestników to fakt, że dbając o swoje interesy oraz mając na względzie redukcję swoich kosztów przypuszczalnie zachowują się w sposób racjonalny, choć niekoniecznie zgodny z prawem.

Być może wymagania określone zostaną w sposób, który raczej naprowadza pewien konkretny plan lub procedurę, niż określa cel. Jest to przeciwne idei analizy wymagań, która powinna pozwalać na niezależne traktowanie wymagań, a następnie odpowiednie opracowanie planów. Jednakże, słownictwo naukowe dziedziny katastralnej nie jest jeszcze rozwinięte do takiego stopnia, który pozwalałby na tak "czyste" określenie wymagań.

3.1 Sprzedający

Sprzedający wymaga od nabywcy stosownej zapłaty za sprzedaną jednostkę nieruchomości. Co więcej, ponieważ w grę wchodzą aktywa o dużej wartości, sprzedaż praw własności za pieniądze, itd., wymaga wykonania transakcji w sposób, który chroni aktywa sprzedającego.

Sprzedający wymaga od pośrednika przedstawienia, w rozsądnym czasie, jednego lub więcej Nabywców, którzy są w stanie zapłacić stosowną kwotę. Co więcej, wymaga przygotowania oferty sprzedaży, która uwzględnia właściwe atrybuty jednostki nieruchomości oraz podaje cenę, jak też wskazówki w jaki sposób wprowadzać daną jednostkę nieruchomości na rynek w sposób atrakcyjny, oraz jak ustalić proporcje zapłaty gotówką oraz obciążeń hipotecznych, które potencjalnie zwiększają inkasowaną cenę sprzedaży.

Sprzedający (i/lub nabywca) wymaga od doradcy prawnego (notariusza?) uzyskania pisemnego poświadczenia transakcji, zapisania jej w księgach wieczystych oraz monitorowania stosownych przepływów gotówkowych. Ponadto, obsługi szczegółów w zakresie przychodów i wydatków dot. jednostki nieruchomości, w powiązaniu z dniem wejścia w posiadanie, oraz doradztwa w zakresie ubezpieczeń oraz innych stosownych działań dla zredukowania skutków wydarzeń niespodziewanych, natury fizycznej lub prawnej.

Sprzedający wymaga od instytucji finansowej (lub też doradcy prawnego) przeprowadzenia przepływów gotówkowych dot. transakcji w sposób bezpieczny, oraz pomocy w ewentualnej likwidacji istniejących obciążeń hipotecznych.

Od każdego z w/w, sprzedający może żądać wskazówek odnośnie tego, jak może być przeprowadzona transakcja obrotu nieruchomością dla zmniejszenia skutków podatkowych, jak też doradztwa w zakresie inwestowania dostępnych kapitałów aby maksymalizować czynsz/rentę gruntową oraz dostosować ją do przyszłych potrzeb sprzedającego w zakresie przepływów gotówkowych.

W przypadku zmiany wielkości lub kształtu jednostki i/lub zmiany kategorii użytkowania jednostki nieruchomości, nabywca może zwrócić się do inżyniera geodety o ustalenie nowych granic jednostki oraz zadbanie, by jednostka ta była funkcjonalna, np. posiadała prawnie ustalony dostęp do drogi publicznej. Nabywca następnie zwraca się do urzędnika organizacji katastralnej o nadanie niepowtarzalnego identyfikatora jednostce (jednostkom) nieruchomości.

3.2 Nabywca

Nabywca zwraca się do Sprzedającego o ujawnienie pełnego tytułu posiadania dla jednostki nieruchomości, oraz uczciwe przedstawienie defektów fizycznych oraz obciążeń dot. jednostki. Nabywca może zwrócić się z roszczeniem, aby część kwoty za jaką nabywa nieruchomość została uregulowana w formie obciążenia hipotecznego ustanowionego dla danej jednostki nieruchomości.

Nabywca zwraca się do doradcy prawnego o określenie wszystkich znaczących szczegółów transakcji, oraz zapisanie jej w księgach wieczystych jak wspomniano powyżej. Ponadto, Nabywca zwraca się do doradcy prawnego (oraz innych profesjonalistów) aby zaoferowali profesjonalne ubezpieczenie.

Nabywca zwraca się do Wydziału Ksiąg Wieczystych o podanie prawidłowych informacji o legalnym właścicielu, jak również o przekazanie informacji o wszystkich obciążeniach, z wyjątkiem tych najbardziej oczywistych czyli podatków i opłat za użytkowanie.

Nabywca zwraca się do Instytucji Finansowej o podanie oferty w zakresie kredytu hipotecznego, oraz o doradztwo w zakresie różnych dostępnych opcji kredytowania.

Nabywca zwraca się o informacje (poprzez sprzedającego lub profesjonalistów) z organizacji katastralnej w zakresie lokalizacji, identyfikacji, oraz granic danej jednostki nieruchomości.

Nabywca może zwrócić się o dokonanie przeglądu budynku, aby zredukować ryzyko przy ocenie fizycznych własności konstrukcji, itp.

3.3 Pośrednik nieruchomości

Pośrednik nieruchomości (oraz inni profesjonaliści) zwraca się do sprzedającego (oraz innych klientów) o zapłatę za oferowane usługi, oraz o poinformowanie odnośnie życzeń sprzedającego co do warunków sprzedaży, łącznie z ceną.

Pośrednik nieruchomości zwraca się do instytucji finansowych oraz/lub krajowej instytucji prowadzącej badania statystyczne (GUS) o informacje zbiorcze na temat rynku nieruchomości, tj. ilości transakcji zawartych w różnych kategoriach nieruchomości w poszczególnych jednostkach podziału administracyjnego, oraz o analogiczne informacje w zakresie rynku kredytów hipotecznych.

3.4 Doradca prawny (notariusz?)

Doradca prawny zwraca się do wydziału ksiąg wieczystych o informacje o znajdujących się tam zapisach, celem ocenienia ważności zapisów szczegółowych aktu.

Doradca prawny zwraca się do klienta o zapłatę za oferowane usługi, zaś do pośrednika nieruchomości o uzgodnienie podziału zadań w zakresie szczegółowego badania warunków sprzedaży, ustalenia praw, finansowania transakcji, oraz przekazania pieniędzy.

3.5 Instytucja finansowa

Instytucja finansowa (bank) wymaga od nabywcy spłaty kredytu(ów) oraz zapłaty odsetek i opłat, według uzgodnień.

W przypadku niespłacenia w terminie bank zwraca się do wydziału ksiąg wieczystych/sądu o dokonanie zastrzeżenia hipotecznego w przewidzianym czasie.

3.6 Wydział ksiąg wieczystych

Wydział ksiąg wieczystych zwraca się do władz o zapewnienie wynagrodzeń, biur oraz wyposażenia, jak też kandydatów do pracy posiadających wystarczające kwalifikacje.

Wydział ksiąg wieczystych zwraca się do doradcy prawnego (w imieniu nabywcy) o uiszczenie opłaty skarbowej itp. oraz przekazanie aktów, które precyzyjnie identyfikują strony transakcji oraz jednostkę nieruchomości co do której dokonano transferu, które ponadto definiują przyszłego właściciela(i) i określają cenę sprzedaży. Wydział ksiąg wieczystych zwraca się ponadto o uzupełnienie dokumentów o załączniki zawierające dowody, według potrzeb np. poświadczenia upoważnień danej strony.

Wydział ksiąg wieczystych zwraca się do organizacji katastralnej o podanie niepowtarzalnych identyfikatorów dla wszystkich jednostek nieruchomości oraz o informacje o jednostkach nieruchomości co do których dokonano zmian (aktualizacji).

3.7 Inżynier geodeta

Inżynier geodeta zwraca się do sprzedającego (oraz innych klientów) o zapłatę za oferowane usługi, oraz o poinformowanie odnośnie życzeń dotyczących przyszłych granic.

Inżynier geodeta (oraz inne osoby odpowiedzialne) zwracają się do gminy i/lub innych władz lokalnych o zaaprobowanie zamierzonych zmian odnośnie jednostki nieruchomości.

Inżynier geodeta zwraca się do organizacji katastralnej o stosowne mapy, łącznie z przygotowanymi uprzednio arkuszami mapy granic, jak też o dokumentację oraz dane dotyczące osnowy geodezyjnej.

3.8 Organizacja katastralna

Organizacja katastralna zwraca się do władz o zapewnienie podstawowych środków niezbędnych do funkcjonowania, podobnie jak wydział ksiąg wieczystych.

3.9 Obywatel

3.10 Władze

Władze wymaga/ją od obywatela płacenia podatków, zaś od nabywcy i sprzedającego zapłaty opłat i obciążeń związanych z transakcją.

Powyższy opis władz może być bardziej wyidealizowany niż opisy innych uczestników podane w tym rozdziale. Jak anonsowano to we wstępie, dyskusja w tym względzie przeniesiona jest do rozdziału 6.

System katastralny funkcjonuje jako całość, podczas gdy w poprzednim rozdziale używaliśmy punktów widzenia poszczególnych uczestników. Aby uzupełnić powyższe w kwestii wymagań, poniżej odniesiemy się do stwierdzeń dotyczących celów, funkcji lub też cech systemu jako całości. Opiera się to na omówieniu ogólnym podanym przez Zevenbergena (2002), gdzie podano również odnośniki szczegółowe do literatury sprzed roku 1995.

Kurandt (1957) oraz Henssen (1995) wspominają o następujących zasadach dotyczących prowadzenia ksiąg wieczystych w tradycji niemieckiej:

• zasada zapisu w księdze, polegająca na tym, że przeniesienie własności przeprowadzane jest tylko poprzez zapis w księgach wieczystych
• zasada przyzwolenia, że tylko upoważniony według ksiąg wieczystych, czyli ujawniony w księgach, może zwrócić się o dokonanie zmiany
• zasada upublicznienia, stwierdzająca, że fakty zarejestrowane objęte są rękojmią wiary publicznej, oraz
• zasada szczególności, stanowiąca, że strony oraz jednostki nieruchomości są jednoznacznie identyfikowane.

Ruoff (1957) wymienia trzy zasady, często cytowane w literaturze anglojęzycznej:

Zasada odzwierciedlenia jest wspierana przez w/w zasadę przyzwolenia, oraz zakłada zasadę szczególności. Łącznie, przestrzeganie trzech zasad Ruoffa redukuje znacznie to, co w nowej ekonomice instytucji jest określane mianem kosztów pomiarów dla transakcji. Pojęcie zasady odzwierciedlenia pozwala nam na przeformułowanie tego, o co wydział ksiąg wieczystych zwraca się do doradcy prawnego. Doradca prawny ma przekazać wydziałowi ksiąg wieczystych informacje potrzebne do utrzymania zasady odzwierciedlenia.

Fortescue-Brickdale (1914), Kurandt (1957) oraz stanowisko FIG w sprawie katastru(1995) oferują powiązane zbiory cech dobrze funkcjonującego systemu rejestracji.

Z tych cech "bezpieczeństwo prawne" wymienione we wszystkich w/w obejmuje trzy wspomniane powyżej zasady Ruoffa.

"Prostota" oraz "zrozumiałość" rejestracji są tam również wspomniane. Wymienienie tych cech wydaje się nie wyważone względem złożoności transakcji, która sugeruje korzystanie z profesjonalistów, co najmniej do czasu gdy systemy wieloczynnikowe nie będą wspierać zdolnych do działań prawnych obywateli w sposób porównywalny, por. Arrunada (2004), który twierdzi, iż interwencje ze strony prawników i notariuszy stały się niekonieczne dla wspomagania wielu kontraktów prywatnych dotyczących nieruchomości. Niemniej jednak, mający najlepsze intencje rząd powinien starać się o zredukowanie złożoności prawodawstwa.

Równy dostęp, bezstronność i niskie koszty są wymienione przez oświadczenie FIG w sprawie katastru. Za wyjątkiem "bezpieczeństwa prawnego", wymienione cechy są również wymagane przez "idealny" rząd, co opisano powyżej w punkcie 3.10.

Konkludując, "bezpieczeństwo prawne" "wiarygodność publiczna" oraz proponowane przez Zevenbergera: "zasługiwanie na zaufanie" wydają się najlepiej określać cel ogólny systemów katastralnych, podczas gdy "zasada odzwierciedlenia" oraz "zasada ubezpieczenia" najlepiej wyjaśniają, dlaczego osiągana jest wiarygodność.

5.1 Wymagania w zakresie sztucznej inteligencji i prawa

Holenderska administracja podatkowa i celna prowadzi program badawczy POWER, w którym opracowywane są metody i narzędzia, które obsługują systematyczne przekładanie nowego prawodawstwa na procedury celne. Opracowane metody i narzędzia, jak donoszą, pomagają poprawiać jakość nowego prawodawstwa. Metody te wspomagają również kodyfikację wiedzy używanej w procesach przekładania, w których prawodawstwo oraz przepisy są transponowane na procedury, programy komputerowe oraz inne projekty. Aby zilustrować aspekt specyfikacji wymagań, wspomina się definicję jakości egzekwowania prawa, jaką zaproponowali Engers i współpr. (2001): "Jakość egzekwowania prawa zdefiniowana jest jako satysfakcja obywateli z zastosowania równości wobec prawa, przewidywalności egzekwowania prawa oraz właściwego stosowania prawa przez instytucje egzekwowania prawa." Tutaj jako obywateli rozumiemy uczestników, którzy ostatecznie zgłaszają wymagania.

5.2 Wymagania w zakresie informacji geograficznej

Raport odnoszący się do potrzeb użytkowników w zakresie danych odniesienia, (ETeMII, 2001) określił, że celem ETeMII jest umożliwienie lepszego dostępu do informacji geograficznej, oraz w konsekwencji określił intencję zaspokojenia potrzeb użytkowników w zakresie danych odniesienia (str. 3). Raport określa dalej, że "zainteresowani uczestnicy to użytkownicy, producenci danych, właściciele danych oraz obsługujący serwisy informacji geograficznej (GI). Dla uzyskania owocnego rezultatu, infrastruktura europejskiej informacji geograficznej (GI) musi obejmować ich wszystkich...". Niestety potrzeby użytkowników nie są jeszcze sprecyzowane zbyt szczegółowo: "Kiedy stawia się konkretnemu użytkownikowi pytanie 'Czego potrzebujesz?', klasycznie pada odpowiedź 'a co macie?' ... Obecnie, użytkownicy końcowi wymagają dużo wyższej jakości danych i lepszej dokumentacji" (str. 5).

Zasadniczy raport ETeMII zawiera Załącznik C, którego celem jest zbadanie istniejących wymagań użytkownika (lub też "wymagań klienta") jak określa je szeroki zakres badań i raportów z całej Europy i świata. "Jednakże, wykonanie takiej analizy okazało się mieścić poza zakresem tego załącznika ... z uwagi na bardzo dużą ilość konkurujących wymagań odnośnie danych, wywodzących się z grup użytkowników informacji geograficznej". Załącznik, jednakże, podaje dane ekonomiczne, które można wiązać z wysoce znaczącym strukturyzowaniem informacji geograficznej, dla uzyskania następujących danych:

Dane liczbowe są z pewnością dyskusyjne, lecz nie wydaje się, aby dostępne były lepsze. Dane liczbowe wskazują na względne znaczenie jednostek praw do nieruchomości, tj. ksiąg wieczystych oraz katastru. Można to dalej zilustrować danymi z duńskiego krajowego urzędu geodezji i katastru (KMS, Arsrapport, 2003). Raport ten ujawnia, że poziom pokrycia kosztów wynosi około 60% na właściwej działalności katastralnej, podczas gdy tylko 34% dotyczy ogólnie urzędu.

Interpretacja powyższego może być taka, iż ta instytucja oraz inne instytucje europejskie? napotykają na wymagania użytkownika, które są bardziej zdefiniowane odnośnie danych o jednostkach nieruchomości, niż inne, np. dane topograficzne.

5.3 Wymagania motywujące do standardu Lemmena i współpr. w dziedzinie katastru

Władze potrzebują instrumentów ułatwiających wdrażanie odpowiedniej polityki dot. gruntów w najszerszym sensie (Lemmen i współpr., 2003: 400). Główne funkcje każdego systemu katastralnego to:

1/ przechowywanie zawartości dotyczącej relacji pomiędzy człowiekiem, prawem, oraz gruntem w bazie danych, aktualizowanej poprzez wprowadzanie przeprowadzanych transakcji prawnych, oraz

2/ zapewnianie informacji z tej bazy danych.

Informacje mogą być trudne do zrozumienia. Poprzez odniesienie informacji do ogólnie obowiązującej ontologii, wyrażonej w postaci zestandaryzowanego zasadniczego modelu katastralnego, zyskają informacje oraz możliwości komunikowania się pomiędzy stronami. Dotyczy to w szczególności komunikowania się pomiędzy różnymi systemami prawnymi (jurysdykcjami).

Otwarte rynki oraz globalizacja wymagają dalszego standaryzowania. Nacisk ze strony technologii, jak też wymagania rynku w zakresie wprowadzania nowych usług nakładają na instytucje żądania zmian. Modelowanie katastralne ułatwia działania w tym kierunku, poprzez zapewnianie zestandaryzowanych modułów. Owe niedookreślone odniesienia do uczestników uzupełniane są o bardziej konkretne, to znaczy dostawcy GIS jak np. ESRI podobnie oferują modele dla szeregu dziedzin, zaś dziedzina katastru mieści się w tym zakresie.

Rola władz jest trudna do przecenienia. W krajach, o których wspomina De Soto (2000), władze albo nie zdały sobie sprawy z potrzeby posiadania instrumentów administrowania gruntami, albo też nie udało się im ich ustanowić. Odwrotnie, specyfikacje wymagań określone zarówno w rozdziale 3 oraz w punkcie 5.3 powyżej zakładają obecność silnego państwa dla funkcjonowania rynku nieruchomości oraz wdrażania polityki dot. gruntów.

Jest to zgodne z opinią wyrażaną przez Giunchiglia (2002), który twierdzi, że zainteresowani uczestnicy mogą również korzystać z zasobów czy też czynników dostępnych w ich środowisku. Jednakże, poleganie na zasobach w środowisku czyni problematycznym przenoszenie zestandaryzowanego rdzenia do innego prawodawstwa (jurysdykcji), gdzie środowisko może być inne a brakować może ważnych zasobów.

Specyfikacja wymagań z rozdziału 3 może rzeczywiście wymagać dalszego rozwinięcia. Z drugiej strony, specyfikacja pozwala na akumulację wiedzy w sposób bardziej zintegrowany niż było to dotąd możliwe. Określenie użyte w punkcie 5.3 w odniesieniu do pierwszej funkcji systemu katastralnego można dość dobrze porównać do "zasady odzwierciedlenia" z rozdziału 4. Nie chcemy tu powiedzieć, że tylko jeden sposób wyrażania jest właściwy. Raczej, że różne wyrażenia są łatwiej porównywane.

Standaryzacja dziedziny katastru jest wsparciem dobrej wymiany informacji pomiędzy instytucjami i stronami, w ich zajmowaniu się prawami odnoszącymi się do gruntów i innych nieruchomości. Standaryzacja jest tu pomyślana w sensie proaktywnym, jako rodzaj prawodawstwa lub przepisów, który jest narzucony uczestnikom oraz ich przyszłym działaniom w obrębie dziedziny katastru. Regulacje muszą być uzasadnione prawnie. Proces parlamentarny ma znaczenie zasadnicze dla prawnego uzasadniania ogólnych zaleceń, podczas gdy prawne uzasadnianie standardów okazuje się być bardziej otwartą kwestią. Można znajdować mgliste odniesienia do "wymagań użytkownika".

Znaczenie systemu katastralnego jako całości jest ustalone, nie w odniesieniu do wymagań użytkownika, ale raczej w odniesieniu do historycznego faktu, że taka infrastruktura jest potrzebna dla umożliwienia funkcjonowania rynku nieruchomości.

Artykuł sugeruje, że racjonalna analiza wymagań zapewnia uzasadnienie w przypadkach, gdzie użytkownicy nie są w stanie sami określić wymagań. Podejście to opiera się na ostatnich wydarzeniach w zakresie metodologii tworzenia oprogramowania, w ramach wysiłku określenia wymagań użytkownika w sposób wystarczająco konkretny aby pozwolić na testy empiryczne oraz dalsze ułatwienia w analizie systemów.

PS Ciekawi jesteśmy, jak po lekturze tego artykułu czują się ci, którzy IPE i oparty na tym Geoportal zaliczają do fenomenów postępu technicznego. Jak wynika to z przywołanych źródeł ten model systemu katastralnego dobrze był znany w momencie przydzielania Polsce środków Phare na jego budowę, był zresztą wymieniony w rozliczeniach celu 30.9 programu przystąpienia Polski do UE.