Komentarz 28 (72/07)
2 lipca 2007 r.
Szanowne Koleżanki i Koledzy!
Szanowne Panie i Panowie Prezydenci i Starostowie, Burmistrzowie, Wójtowie!
Szanowne Koleżanki i Koledzy Geodeci Powiatowi, Kierownicy odgik !
1. Katastralna lektura na wakacje
Rozpoczęte wakacje skłaniają do lżejszej lektury, dlatego oprócz krótkich anonsów o sprawach bieżących postanowiliśmy przybliżyć koleżankom i kolegom Instrukcję Katastralną przygotowaną przez GUPK w roku 1946 w związku z dekretem o katastrze gruntowym i budynkowym. Instrukcja przygotowana została przez Wydział Pomiarów Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego pod redakcją Pawła Gorolla, wybitnego znawcy katastru, pod kierunkiem pierwszego dyrektora tegoż Wydziału, późniejszego wiceprezesa GUPK śp. prof. Henryka Leśnioka. Instrukcja ta obowiązywała w byłym województwie śląskim, a rozważano jej adaptację dla całego kraju, stąd wydawane wtedy przepisy noszą ślad zamierzonych regulacji.
Niestety sprawy polityczne rozwinęły się w innym kierunku. Nie mniej wiele postanowień tej instrukcji i nawyków przez nią wytworzonych odnaleźć można w śląskich operatach katastralnych (zwanych umownie ewidencyjnymi) po dzień dzisiejszy, a także w oznaczeniach nieruchomości w księgach wieczystych. Wierzymy, że tekst instrukcji bardziej zainteresuje czytelników niż sprawozdanie z piątkowych utarczek wokół współczynnika 0.01 towarzyszących podpisaniu porozumienia FGP z PGK, którym poświęcimy zresztą odrębny tekst.
W tekście Instrukcji katastralnej używany jest język oryginału, odbiegający nieco od współczesnej polszczyzny.
Instrukcja zawiera 315 paragrafów zebranych w 6 rozdziałach.
Pierwszych pięć rozdziałów, krótkich, ogólnych jest przedmiotem pierwszej części publikacji. Są to:
1. Uwagi ogólne o katastrze, paragrafy 1...8
2. Stan Katastru w Polsce przed wybuchem wojny, §§ 9...12
3. Stan katastru na Śląsku do chwili wybuchu wojny w roku 1939, §§ 13...19
4. Kataster w innych państwach, §§ 20...22
5. Kataster w Polsce po wojnie 1939-1945, §§ 23...25
Rozdział 6, poświęcony właściwemu katastrowi składa z 8 podrozdziałów, które będą przemiotem kolejnych publikacji.
Są to:
6A. Cel i zadania katastru §§ 27...59
A.I. Podstawa powołania instytucji katastralnych §§ 27...31
A.II. Podatek budynkowy, §§ 32...36
A.III. Podatek gruntowy, §§ 37...39
A.IV. Uzyskanie całkowitego pokrycia mapowego i tzw. pomiary pierwotne, §§ 40...46
A.V. Klasyfikacja, §§ 47...59
6B. Operat katastralny §§ 60...123
B.I. O mapach katastralnych, §§ 61...81
B.II. Mapy w szczególności, §§ 82...92
B.III. Operat pisarski, §§ 93...123
6C. Ewidencja czyli utrzymanie operatu katastralnego w stanie aktualnym, §§ 124...171
C.I. Uwagi ogólne o przyczynach prostowania operatu katastralnego, §§ 124...129
C.II. O zmianach, §§ 130...171
6D. Zamknięcie roczne, §§ 172...183
D.I. Zamknięcie w ogóle §§ 172...177
D.II. Uporządkowanie akt i map, §§ 178...183
6E. Przechowanie dokumentów i akt i posługiwanie się nimi, §§ 184...209
E.I. Dokumenty w archiwum, §§ 185...194
E.III. Sposób posługiwania się dokumentami katastralnymi, §§ 199...209
6F. Zakres działania Pow.Ref.Pomiarów, §§ 210...213
G. Instrukcje katastralne, §§ 214...272
G.I. Uwagi ogólne o instrukcjach §§ 214...219
G.II. Przegląd instrukcji katastralnych, §§ 220...272
6H. Kataster a księga wieczysta, §§ 273...290
6I. Ujednolicony kataster niemiecki (Reichskataster), §§ 292...315
Proponowaliśmy Głównemu Geodecie Kraju wydanie tej instrukcji, ale strach przed katastrem jest jeszcze wielki. Czynimy to więc w dostępnej dla nas formie, nieodpłatnie, co godzi się podkreślić w znaczeniu negatywnym, gdyż geodeci są chyba ostatnią branżą pracującą w czynie społecznym. Inni zarabiają na czym się da. Konsultacje, diety, odczyty, a geodetom wymawia się wysokie zarobki, których nie mają; przymusza do darmowego czyszczenia błędów popełnionych przez szarańczę informatyczną.
Wracając do instrukcji chcielibyśmy się zastrzec, że nie był to tylko projekt instrukcji stosowany w jednym województwie, gdyż ustalenia tej instrukcji były konsekwentnie stosowane w Zarządzeniu Prezesa GUPK z 7 grudnia 1948 r. o planach i opisach służących do oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, co oznacza, że z jej skutkami spotykamy się po dzień dzisiejszy.
2. Jak w PRL współpracował kataster z księgami wieczystymi?
Współpracował przez długi czas normalnie, tak jak w innych krajach katastralnych. Poniżej cytujemy, najpierw Zarządzenie Prezesa GUPK z 7 grudnia 1948 r. (cz.I), a następnie projekt instrukcji katastralnej (cz.II). (Przypominamy, że w Komentarzu 25(69) z 11 czerwca przytoczyliśmy Pismo Okólne Prezesa GUPK z 1947 r. o współdziałaniu władz mierniczych z Sądami.
Część I. Zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Pomiarów Kraju - format pdf
- Część II. Kataster, opracowanie Pawla Gorolla z 1946 - format pdf
W następnym tygodniu zamieszczona zostanie pierwsza część rozdziału 6 "Cele i zadania katastru". Stopniowe przypominanie sobie problematyki katastralnej jest o tyle zasadne, że nic nie wskazuje na to, abyśmy przed upływem wakacji mogli zapoznać się z ustaleniami Zespołu Ekspertów, nic też nie wskazuje na to, aby w ustaleniach tych mieściły się źródłowe ustalenia dotyczące budowy katastru.