Warszawa, 6 sierpnia 2007

GP123/07

Pan dr Janusz Kochanowski
Rzecznik Praw Obywatelskich

5 stycznia 2006 r. Stowarzyszenie GISPOL zwróciło się do Pana poprzednika z prośbą o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego wniosku o sprawdzenie zgodności z Konstytucją RP i ustawą Prawo geodezyjne i kartograficzne rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U.nr 38 poz.454) oraz wydanego w oparciu o nie prawa powielaczowego.

6 września 2006 r. pismem RPO-476554-IV/04/PJ Pan Rzecznik był uprzejmy poinformować, że sprawa jest badana.

Ponieważ sprawa wiąże się z coraz bardziejnabrzmiewającym problemem roszczeń niemieckich oraz przyspieszonym procesemmodernizacji ksiąg wieczystych pozwalamy sobie uzupełnić wniosek o noweelementy, nie znane w momencie składania wniosku.

Przede wszystkim nowy rząd w końcu 2005 r.zaaprobował realizację projektu Geoportal rozszerzającego na cały krajmodyfikację katastru w oparciu o kwestionowane rozporządzenie. W  listopadzie2006 r. przedsięwzięcie zostało nieco okrojone ale inicjatywa legislacyjnazmierzająca do uporządkowania tematu jest przyhamowana do dziś.

Jednocześnie coraz liczniejsze publikacje na temat Nowej Księgi Wieczystej (np. Stanisława Rudnickiego;  Agnieszki Stefańskiej)uświadamiają nam, że instytucja ksiąg wieczystych wiąże znacznie większe oczekiwania od oznaczania nieruchomości niż zapewnione są w kwestionowanym rozporządzeniu ewidencyjnym. Jakkolwiek bowiem oznaczenie nieruchomości nie jest objęte rękojmią wiary publicznej, to stanowi podstawową przesłankę sprawdzania domniemania zgodności przedmiotu stanu prawnego nieruchomości z rzeczywistym stanem prawnym, co zostało mocno wyeksponowane w Nowej Księdze Wieczystej.

Jednoznaczne warunki do takiego sprawdzania zapewniła definicja ewidencji gruntów i budynków w Prawie geodezyjnym i kartograficznym stanowiąca w art. 2 pkt 8, iż " ilekroć w ustawie jest mowa o ewidencji gruntów i budynków (katastrze nieruchomości) - rozumie się przez to jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach  oraz innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami".

Natomiast rozporządzenie ograniczyło wykazywany podmiot do właściciela albo władającego. Jest to poważne uchybienie, gdyż w ramach konwersji do postaci informatycznej znikają zamieszczone w uwagach dane o władającym w przypadku stwierdzenia właściciela już nieżyjącego.

Innym problemem nabierającym ostrości w związku z roszczeniami jest sposób oznaczenia nieruchomości według ksiąg wieczystych, a działek i jednostek rejestrowych według ewidencji gruntów, bez zapewnionego łącznika między tymi pojęciami. Od momentu wprowadzenia ksiąg wieczystych dekretem z 1946 r. i katastru gruntowego i budynkowego dekretem z 1947 r., z braku rozporządzeń wykonawczych oznaczanie nieruchomości (posiadłości) odbywało się w oparciu o Instrukcję Katastralną II na terenach katastralnych i podobne zalecenia Głównego Urzędu Pomiarów Kraju na pozostałych terenach (sprawę skomentowano m.in. w komentarzu 27(71) i 28(72) zbioru komunikatów Stowarzyszenia GISPOL zamieszczonego na stronie internetowej www.gispol.org.pl).

Dopiero w 1969 r. Zarządzenie Ministrów Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z dnia 20 lutego (Mon.Pol.nr 11 poz.98) w sprawie ewidencji gruntów uregulowało oznaczanie działek ewidencyjnych nowych, bez jakichkolwiek procedur przejścia z działek i parcel katastralnych  zapisanych po dzień dzisiejszy  w księgach wieczystych. Nie dokonały tego również rozporządzenia ewidencyjne z 1996 r. oraz z 2001 r. Znaczy to, że stan prawny nieruchomości roszczeniowych związany jest z przedwojennymi regulacjami polskimi i niemieckimi z tego zakresu, tym bardziej, że dekret z 1947 (Dz.U. Nr 61 poz. 344) stanowił w art.12 ust.1, że "Do czasu zaprowadzenia jednolitego katastru gruntowego i budynkowego, na poszczególnych obszarach Państwa zachowują moc prawną przepisy dotychczasowe - w zakresie niezbędnym do prowadzenia katastru istniejącego na tych obszarach, natomiast uchylający go dekret z 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 6 poz.32) stanowił w art.14 ust.3, że "Do czasu wydania przepisów wykonawczych na podstawie niniejszego dekretu zachowują moc przepisy dotychczasowe, o ile nie są z nimi sprzeczne. To samo stanowi art.59 obowiązującego obecnie Prawa geodezyjnego i kartograficznego, które uchyliło dekret z 1955 r. Dlatego też w wielu miejscach np. Śląska kataster prowadzony jest w przedwojennej postaci pod nazwą ewidencji gruntów i budynków.

Skarżone rozporządzenie ewidencyjne z 2001 r. do spraw tych się nie ustosunkowuje, mimo iż ustawa na której się opiera, w tym zakresie zawiera treści z 1946 r.(odnośnie rozgraniczania nieruchomości) i z 1934 r.(odnośnie numeracji nieruchomości).

Z tych względów uznanie rozporządzenia ewidencyjnego z 2001 r. jako niezgodnego z art.64 Konstytucji RP oraz z ustawą Prawo geodezyjne i kartograficzne jest naszym zdaniem w pełni zasadne.

Podtrzymujemy też pozostałe zarzuty zawarte w skardze z 5 stycznia 2006 r. dotyczące zwłaszcza prawa powielaczowego.