Komentarz 37 (81/07)

3 września 2007 r.

1. INSPIRE a geodezja

Przed tygodniem opisaliśmy letarg w zakresie geodezji w jaki popadł GUGiK i GGK. Wszyscy wkoło zachłystują się geoinformacją, dyrektywą INSPIRE, infrastrukturą danych przestrzennych, a o zwykłej geodezji jakby zapomnieliśmy. Zapomnieliśmy, iż dyrektywa INSPIRE służy ochronie środowiska, że tylko wykorzystuje warsztat geodezyjny ale go nie reguluje, że w związku z dyrektywą rozpowszechnił się termin geoinformacji i podciąganie pod nią całej geodezji jest grubym nieporozumieniem. Że podobną dyrektywę lub ustawę trzeba będzie stworzyć dla ochrony własności. Szkoda, że o tym zapominamy, bo z punktu widzenia wartości obrotu na tzw. "rynku geoinformacyjnym" 80% to ciągle jeszcze zwykła geodezja a tylko to 20% geoinformacja.

Koledzy z Podlasia postanowili się temu przyglądnąć podczas IV Podlaskiego Forum GIS, a wprowadzenie w temat powierzyli prezesowi Stowarzyszenia GISPOL, który stwierdził, iż:

• Po 12 latach przygotowań dyrektywa INSPIRE weszła w życie 15 maja br., a przygotowywana była poprzez kilkaset unijnych prac badawczo-rozwojowych
• GISPOL uczestniczył w 2 z nich: PANEL-GI i ABDS
• W okresie ostatnich 5 lat kształt dyrektywy tworzyło kilkadziesiąt zespołów roboczych
• Rezultatem jest dyrektywa złożona z 35 punktów preambuły, 26 artykułów i 3 załączników.

Generalnie dyrektywa tworzy Infrastrukturę Danych Przestrzennych dla potrzeb ochrony środowiska

• Nie tworzy jednak tej infrastruktury poprzez określenie wymagań w odniesieniu do gromadzenia nowych danych
• A umożliwia łączenie w jednolity sposób istniejących danych przestrzennych pochodzących z różnych źródeł
• Chodzi o rozwiązanie problemów nastawionych na wymianę, wspólne korzystanie, dostęp i użytkowanie interoperacyjnych danych przestrzennych i usług dotyczących danych przestrzennych na różnych szczeblach organów publicznych i w różnych sektorach.

Tworzenie infrastruktury krajowej powinno odbywać się stopniowo

• Na warunkach, które nie ograniczają bezzasadnie ich szerokiego wykorzystywania; aby łatwo było wyszukać dostępne dane przestrzenne, ocenić ich przydatność dla określonego celu oraz poznać warunki dotyczące ich wykorzystywania.
• Przy czym państwa członkowskie powinny dostarczać opisy dostępnych zbiorów danych przestrzennych oraz usług w formie metadanych, przy czym chodzi o dane o dużym, stopniu agregacji, np. o dane topograficzne odpowiadające skali 1:50000 lub mniejszej.
• Nawet jak wymienia się tam działkę katastralną, czy punkt adresowy, to chodzi o orientację przestrzenną w rozumieniu środowiska naturalnego, a nie związany z tym zespół podmiotów i praw. Dyrektywa dotyczy zatem geometrycznego i geograficznego opisu przestrzeni, który może i powinien być zbieżny z geodezyjnym, ale nie musi. Proszę zwrócić uwagę na fakt, że nigdzie w dyrektywie nie pada słowo własność czy posiadanie, a w konsekwencji jest tam również brak zakresu posiadania, gdyż to są sprawy z zupełnie innej dziedziny.

2. Dane, których dotyczy dyrektywa

Dyrektywa dotyczy danych publicznych, to jest:

• Przechowywanych przez organy publiczne i przez nie wykorzystywanych przy wykonywaniu zadań publicznych
• Wykorzystywanych poprzez usługi sieciowe w oparciu o wspólnie uzgodnione specyfikacje
• Wykorzystywanych przez społeczeństwo bezpłatnie, minimum w zakresie usług wyszukiwania i przeglądania zbiorów danych przestrzennych, ale tylko danych mocno zagregowanych.

Wszystko to ma się odbywać przy maksymalnym wykorzystaniu standaryzacji:

• Chodzi o normy międzynarodowe (ISO) i europejskie (CEN)
• Chodzi o struktury koordynacyjne na różnych szczeblach administracji
• Chodzi o podział uprawnień i obowiązków pomiędzy państwami członkowskimi
• Będą też środki na ten cel ale mówi się o nich coraz mniej
• Oczywiście stworzony też będzie specjalny Komitet koordynacyjny na szczeblu europejskim.

Dyrektywa zakłada szereg gardłowych terminów:

• W okresie jednego roku należy przyjąć przepisy regulujące metadane, w tym:
• 1) zgodność zbiorów danych przestrzennych z przepisami wykonawczymi obejmującymi definicje i klasyfikacje obiektów,
• 2) warunki dostępu do zbiorów
• 3) jakość i ważność zbiorów
• 4) organy odpowiedzialne
• 5) ograniczenia dostępu

w oparciu o istniejące normy międzynarodowe.

Do 15 maja 2009 r. powinny być gotowe metadane z zał.I i II:

Załącznik I

• 1. Systemy odniesienia za pomocą współrzędnych
• 2. Systemy siatek geograficznych
• 3. Nazwy geograficzne
• 4. Jednostki administracyjne
• 5. Adresy
• 6. Działki katastralne
• 7. Sieci transportowe
• 8. Hydrografia
• 9. Obszary chronione

Załącznik II

• 1. Ukształtowanie terenu
• 2. Użytkowanie terenu
• 3. Sporządzanie ortoobrazów
• 4. Geologia

Do 15 maja 2012 r. powinny być gotowe metadane z zał.III

Załącznik III

• 1. Jednostki statystyczne
• 2. Budynki
• 3. Gleba
• 4. Zagospodarowanie przestrzenne
• 5. Zdrowie i bezpieczeństwo ludzi
• 6. Usługi użyteczności publicznej i służby państwowe
• 7. Urządzenia do monitorowania środowiska
• 8. Obiekty produkcyjne i przemysłowe
• 9. Obiekty rolnicze oraz akwakultury
• 10. Rozmieszczenie ludności - demografia
• 11. Gospodarowanie obszarem/strefy ograniczone/regulacyjne oraz jednostki sprawozdawcze
• 12. Strefy zagrożenia naturalnego
• 13. Warunki atmosferyczne
• 14. Warunki meteorologiczno-geograficzne
• 15. Warunki oceanograficzno-geograficzne
• 16. Regiony morskie
• 17. Regiony biogeograficzne
• 18. Siedliska i obszary przyrodniczo jednorodne
• 19. Rozmieszczenie gatunków
• 20. Zasoby energetyczne
• 21. Zasoby mineralne

Państwa członkowskie muszą przy tym zapewnić usługi sieciowe, publicznie dostępne (Internet):

• a) Wyszukiwania
• b) Przeglądania
• c) Pobierania
• d) Przekształcania
• e) Umożliwiające uruchamianie usług

Usługi wyszukiwania i przeglądania powinny być nieodpłatne.

Wymienione w dyrektywie środowisko oznacza tylko i wyłącznie środowisko naturalne, efektem dyrektywy ma być uzyskanie danych umożliwiających racjonalne zarządzanie nim, przy czym:

• Jakość, jednolitość i aktualność danych są sprawami drugorzędnymi
• Pochodzenie danych i ich dokładność przez dziesięciolecia będą na dalszym planie
• Na razie istotny jest dostęp do danych
• Potem stopniowo będzie nacisk na aktualność, jednolitość a na końcu na dokładność.

3. Wpływ dyrektywy na geodezję

Trzeba sobie to wyraźnie uświadomić, że w wyniku dyrektywy w jej dotychczasowym promowaniu następuje poważna deprecjacja geodezji.

• Demonstrowany owczy pęd do pozyskiwania jakichkolwiek danych wywiera piętno na tworzeniu danych geodezyjnych
• Amatorskie interpretacje, generalizacje i przerysowania bądź kopiowania obniżają rangę zawodu i poziom zaufania do produktów geodezyjnych
• Narastające lekceważenie profesjonalizmu wkrada się w szeregi samych geodetów i skutkuje takim produktami jak IPE czy wektoryzacja dla potrzeb LPIS
• Geodeci zapomnieli a tzw.GIS-owcy jeszcze nie przyswoili sobie faktu, iż na produkcie geodezyjnym opiera się system prawny.

Przede wszystkim jednak nawet decydentom myli się geoinformacja i ochrona środowiska z dyrektywy INSPIRE z informacją geodezyjno-prawną dostarczaną przez geodezję, wsadzają wszystko do jednego worka i wychodzi na to, że nie robią nic.

Na zaistniałą sytuację trzeba spojrzeć z ontologicznego punktu widzenia (Ontologia: nauka o bycie, o charakterze i strukturze rzeczywistości. Naprowadzając istotę żywą osadza ją w pajęczynie granic fizycznych i mentalnych):

• Geodezja rejestruje granice fizyczne: państw, siedlisk, posiadłości, zasięgów użytków, budowli i urządzeń, cech przyrodniczych i innych, z którymi wiąże się różne prawa, ograniczenia i beneficja. W miarę wzrostu ludności przy niezmiennej powierzchni globu proces rejestracji jest coraz bardziej precyzyjny i ciągły
• Każde prawo i jego rodzaj (cywilne, karne, administracyjne) wiąże się z terytorium, na którym obowiązuje: unijne na obszarze członków Wspólnoty, polskie na obszarze Polski, lokalne na obszarze określonego samorządu; prawo ochrony środowiska jest tylko jednym z wielu i nie powinno być sprzeczne z innymi. Podstawą przestrzenną dla wszystkich rodzajów prawa są dane geodezyjne, jest geodezyjny układ referencyjny, który między innymi stanowi podstawę dla rejestracji własności i innych form posiadania, dla rejestracji różnych praw i ich ograniczeń, dlatego jako układ referencyjny musi cechować się uniwersalizmem
• Geodezja gwarantuje poprawną rejestrację zakresu obszarowego obowiązywania prawa oraz zakresów obszarowych adresatów prawa w sposób umożliwiający rozstrzyganie roszczeń (tym różni się od GIS-ów służących tylko celom informacyjnym)
• GIS-y, które stworzą Eurogeoportal dla potrzeb ochrony środowiska zbiorą wszystko co dostępne, bez zadanych kryteriów jakościowych
• Jednak z chwilą opracowania w ciągu roku przepisów wykonawczych obejmujących definicję i klasyfikację obiektów przestrzennych uzyskają one oparcie w prawie i zanikać będzie dowolny sposób ich tworzenia
• Oznacza to stopniowe zbliżanie się GIS-ów do rozwiązań geodezyjnych
• Rzecz w tym, aby zanim do tego dojdzie nie obniżyć zbytnio kryteriów wykonywania robót geodezyjnych. Wysokiej jakości sprzyja przy tym stały rozwój precyzyjnych technologii pomiarowych.

Co zatem czynić należy doraźnie?

• Realizować wynikające z dyrektywy INSPIRE zadania związane z ochroną środowiska na równi z innymi nie obniżając standardów wykonywania prac geodezyjnych
• Chronić przed nieuprawnioną ingerencją standardy zawodowe, zaktualizować je, przystosować do żywiołowo przekształcającego się prawa, eksponować prawny aspekt prac geodezyjnych
• Starać się wszelkimi siłami przywrócić geodezji przymiot zaufania publicznego
• Restytuować instytucję katastru i zmierzać ku objęciu danych geodezyjnych rękojmią wiary publicznej
• Forsować ideę oparcia danych GIS-owych o matematycznie i semantycznie zgeneralizowane dane geodezyjne przez uprawnione licencjonowane podmioty.

Jest to jedyna droga odzyskania zaufania jakim mierniczy zawsze cieszył się w społeczeństwie, a to pozwoli na zbudowanie infrastruktury danych przestrzennych na miarę oczekiwań współczesnej Europy, także dla potrzeb ochrony środowiska, ale bez przesady.

Władzom zjednoczonej Europy chodzi o posiadanie narzędzia informacyjnego powalającego zarządzać kontynentem, podobnie jak władze Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej zrobiły to najnowocześniejszymi narzędziami dla całego kraju. Jako pretekst posłużyła ochrona środowiska. Wszakże w USA nie ma katastru jak w Europie i nic nie wskazuje na to, że będzie (próby budowy są, ale wskazują na niezbędne do tego wieki). W Europie kataster był źródłem powstania nowoczesnej geodezji dla całego świata, a rozwój geodezji był ściśle spleciony z rozwojem kultury tego kontynentu. W Polsce też. Dlatego trzeba zachować umiar w naśladowaniu rozwiązań obcych, nie zapominając o podstawowych zadaniach geodezji, wśród których jednym z najważniejszych jest kataster i ochrona własności. Dlatego konsekwentnie o tym zadaniu przypominamy.