Komentarz 51 (95/07)

10 grudnia 2007 r.

W dniach 3 i 4 grudnia br. odbyło się w Katowicach seminarium na temat Ewidencji Mienia Publicznego.

Uczestnicy obrad przed prezentacjami otrzymali Założenia znajdujące się wewnątrz Biuletynu wydanego z okazji Seminarium. Po obradach uczestnicy seminarium i zaproszeni goście otrzymują (wysyłka w dniu dzisiejszym) płyty DVD z nagranymi obradami i tekstami prezentacji.

Konstrukcja seminarium oparta była na założeniu, że mienie obejmuje własność i inne prawa majątkowe, co oznacza, że mienie rozpatrywać należało w aspekcie:

1. Rzeczy (nieruchomości i rzeczy ruchome)

2. Przedmiotów niematerialnych (energia, dobra intelektualne, dobra osobiste, pieniądze i papiery wartościowe)

3. Wierzytelności (zabezpieczenia hipoteczne, zabezpieczenia notarialne i czynsze)

4. Prawa do korzystania z rzeczy cudzych (użyczenie, dzierżawa i najem).

Dwie ustawy inspirujące temat seminarium:

1. z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (DzU nr 173, poz.1218), a w szczególności jej art. 23 ust.1c, który wszedł w życie 21 października br.

2. z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 191, poz.1365), a w szczególności jej art.1 ust.5, który wszedł w życie w dniu 19 listopada br.,

wskazały nieruchomości jako przedmiot zainteresowań ustawodawcy, ale pod kątem ich ujawnienia w księgach wieczystych, co oznacza, że na sposób ich identyfikacji, będą miały wpływ m.in. prawa do korzystania z rzeczy cudzych oraz wierzytelności, a także ograniczenia praw do korzystania z rzeczy (planistyczne, środowiskowe, rynkowe).

W świetle piśmiennictwa wymienionego przez prof. Jana Szachułowicza w książce „Własność publiczna“, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2000, mienie publiczne dzieli się na trzy grupy:

1. kapitałową, generującą dochód (majątek skarbowy: rzeczy i prawa majątkowe stanowiące dla podmiotów administracji publicznej źródło dochodów przeznaczonych na realizację zadań publicznych; są to np. pożytki z własności nieruchomości, działalności przedsiębiorstw, a w szczególności z banków, z monopoli i emisji papierów wartościowych),

2. administracyjną, stanowiącą siedziby władz rządowych i samorządowych (majątek ten ma wartość kapitałową i użytkową, służy celom administracyjnym, zapewniającym funkcjonowanie agend rządowych i samorządowych),

3. użyteczności publicznej (majątek służący do wykonywania zadań publicznych administracji; obiekty służące funkcjonowaniu oświaty, szkolnictwa, zdrowia, porządku publicznego i bezpieczeństwa kraju).

Przyjmując ten podział mienia publicznego, zdaniem organizatorów seminarium ujawnienie w księgach wieczystych nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego powinno obejmować wszystkie nieruchomości występujące zgodnie z § 17 rozporządzenia ewidencyjnego (DzU Nr 38 z 2001 r., poz.454) w grupach rejestrowych 1 do 6 oraz 11 do 14, łącznie z nieruchomościami, dla których uprawnienia właściciela lub zarządcy wypełniają Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, Polskie Koleje Państwowe oraz Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Ujawnieniu podlegałyby też nieruchomości wspólnot gruntowych z grupy 10.

Ponadto do analizy kwalifikują się nieruchomości z grup 7,8,9 i 15, których właściciele nie są znani.

Tak szeroka gama podmiotów zakwalifikowanych przez ustawę do analizy, przy ogromnej złożoności przejmowania mienia, zwłaszcza z mocy prawa, wymaga wnikliwej analizy przesłanek do wypełniania wniosków o ujawnienie mienia publicznego w księgach wieczystych, przede wszystkim jednak wymaga przygotowania narzędzi wspomagających wykonanie analiz umożliwiających zbilansowanie nieruchomości do powierzchni terytorium poszczególnych jednostek administracyjnych. I temu poświęcone było seminarium, przypuszczalnie pierwsze, bo problemy będą narastać w miarę realizacji zadania i trzeba będzie poświęcić jeszcze wiele spotkań, aby je rozwiązać.

Zwraca się uwagę na tekst pogrubiony, w jego drugim członie, gdzie jest mowa o zbilansowaniu nieruchomości do powierzchni poszczególnych jednostek administracyjnych.

To niby „oczywistość“, jak 2+2=4, ale nie dla wszystkich. Np. prawnikom nie przeszkadza fakt, iż dla tej samej nieruchomości funkcjonują dwie księgi wieczyste, bowiem powszechne jest przekonanie, iż za oznaczanie nieruchomości odpowiedzialni są geodeci, którzy nie powinni do takiej sytuacji dopuścić.

Biorąc powyższe pod uwagę, skonstruowano program obrad katowickiego seminarium. Obrady zaprogramowano w 6 sesjach tematycznych:

1. Sformułowanie celów seminarium z referatem wprowadzającym Stowarzyszenia i wystąpieniami kierunkowymi przedstawicieli zaproszonych ministerstw

2. Techniczne i prawne aspekty rejestracji mienia publicznego

3. Możliwości techniczne wykonania wykazów przez starostów wraz z prezentacją programów wspomagających

4. Wybrane problemy funkcjonowania rejestrów na terenach byłych katastrów austriackiego, pruskiego, zamojskiego, zunifikowanego polskiego oraz ewidencji rosyjskiej

5. Pokaz funkcjonowania systemów umożliwiających zarządzanie mieniem publicznym, w tym systemy ewidencji: użytkowania wieczystego, dzierżaw, sprzedaży mieszkań, bazy adresowej, rejestru spraw

6. Przedsięwzięcia organizacyjno-techniczne zabezpieczające synchronizację zapisów, w tym koncepcja kancelarii mierniczych. Przedstawienie wniosków wynikających z seminarium.

Sesja 1. Przewidywała referat wprowadzający Stowarzyszenia i stanowiska resortów zainteresowanych wykonaniem zadania.

Do zainteresowanych ministrów, to jest Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministra Sprawiedliwości i Ministra Infrastruktury zostały skierowane zaproszenia. Zaproszenia skierowano do nowych ministrów, z prośbą o delegowanie swych przedstawicieli w celu zaprezentowania oczekiwań związanych z realizacją ustawy. Pozytywnie zareagowali wszyscy ministrowie delegując swych przedstawicieli.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji delegował Głównego Geodetę Kraju Wiesława Potrapeluka i dyrektora Departamentu Ewidencji Nieruchomości GUGiK, Arletę Grzesik, którzy podjęli tematy:

• przybliżenia treści rozporządzenia wykonawczego do ustawy,

• postulowanego sposobu badania i synchronizacji ksiąg wieczystych,

• charakterystyki źródeł finansowania przedsięwzięcia,

• sposobu udostępniania zarządcom danych mienia komunalnego i aktualizowania nimi danych ewidencyjnych,

• trybu podejmowania i finansowania wniosków o wpisy i wykreślenia.

Minister Sprawiedliwości delegował dyrektora Departamentu Sądów Powszechnych Grażynę Kołodziejską oraz zastepcę dyrektora Departamentu Centralnych Ogólnopolskich Rejestrów Sądowych i Informatyzacji Resortu Marka Kulawczyka, którzy przybliżyli mechanizmy udostępniania informacji zarejestrowanych w księgach w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, w tym stworzenia dokumentacji porównawczej umożliwiającej weryfikację wniosków.

Minister Infrastruktury delegował Naczelnika Wydziału Gospodarki Nieruchomościami w Departamencie Nieruchomości i Planowania Przestrzennego Bogusławę Załęską, która omówiła związki między zmianą ustawy o gospodarce nieruchomościami, a ustawą o ujawnianiu w księgach wieczystych nieruchomości Skarbu Państwa i jst, w tym regulacji zbieżnych, a nawet identycznych w odniesieniu do mienia Skarbu Państwa, zakres dyspozycyjności informacji znajdujących się w gestii służb gospodarowania nieruchomościami, a także zakres wykorzystania informacji, które spodziewamy się uzyskać.

Przedstawiciel NIK pani Marzanna Lipińska nie mogła osobiście uczestniczyć w obradach ale wyraziła zainteresowanie wynikami obrad.

Marszałek Województwa Śląskiego Janusz Muszyński przekazał list wyrażający zainteresowanie problematyką obrad i chęć zapoznania się z wynikami obrad. Do wzięcia udziału w obradach delegował Geodetę Województwa Piotra Figasa.

Wicewojewoda Śląski Wiesław Maśka poinformował, iż nie dysponuje możliwością wzięcia udziału w obradach i nie delegował swego przedstawiciela.

Dwaj śląscy posłowie byłej Podkomisji Nadzwyczajnej do Spraw Nowelizacji Prawa geodezyjnego i kartograficznego, Tomasz Tomczykiewicz i Jacek Falfus, zaproszeni do wzięcia udziału w obradach potwierdzili zainteresowanie problematyką i wynikami obrad. Poseł J.Falfus wziął udział w części obrad, poseł Tomczykiewicz z uwagi na równoległą wizytę Premiera na Śląsku, nie mógł wziąć udziału w obradach, ale prosił o udostępnienie materiałów.

Prezes Spółki Restrukturyzacji Kopalń delegował do wzięcia udziału w obradach koordynatora przekształceń własnościowych Włodzimierza Kulisza, który w bardzo interesujący sposób nakreślił problemy związane z restrukturyzacją mienia kopalń.

Sesja 2. Techniczne i prawne aspekty rejestracji mienia publicznego, obejmowała w założeniu trzy referaty: prof. Stanisławy Kalus, dr Magdaleny Habdas i dr inż. Moniki Jaroszewskiej. W realizacji sesja w całości poświęcona była prezentacji zespołu prof. Stanisławy Kalus.

Prof. dr hab. Stanisława Kalus, wybitny specjalista prawa cywilnego, sędzia Sądu Apelacyjnego w Katowicach, twórca podstaw prawnych zawodu rzeczoznawcy majątkowego i generalnej konstrukcji ustawy o gospodarce nieruchomościami przedstawiła wraz z zespołem referat: Prawne i rynkowe aspekty gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego z zaakcentowaniem przekształceń własnościowych. Referat uwzględnił najtrudniejszą dla geodetów dziedzinę powojennych przekształceń własnościowych i ich skutków zarejestrowanych w księgach wieczystych. Referat będący opracowaniem zbiorowym czteroosobowego zespołu specjalistów z zakresu ksiąg wieczystych i prawa cywilnego, przygotowany pod kierunkiem prof. Stanisławy Kalus, pozwolił na zrozumienie ducha ustawy i ułatwienie formułowania wniosków o ujawnienie w księgach mienia publicznego. Wprowadzenie prof. S. Kalus uzupełniły bardzo interesujące wystąpienia sędzi dr Agnieszki Maziarz-Charuzy i radcy prawnego Teresy Śliwki.

Powiązane tematycznie było też wystąpienie dr Magdaleny Habdas, adiunkta na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego, rzeczoznawcy majątkowego, której referat: Konieczność rejestracji ograniczenia praw do nieruchomości (środowiskowych, planistycznych) oraz ograniczonych praw rzeczowych (służebności przesyłu i przejazdu) i zobowiązaniowych (dzierżawy) do nieruchomości, z uwagi na deficyt czasu został tylko krótko scharakteryzowany podczas seminarium i dołączony do materiałów seminaryjnych.

Z powodu deficytu czasowego do Sesji 3. przesunięta została prezentacja dr inż. Moniki Jaroszewskiej, pracownika naukowego Uczelni Warszawskiej MCS. Referat: Metodyka integracji danych katastralnych, wieczysto-księgowych i podatkowych, jako przedmiot badań naukowych, został skoncentrowany na problematyce synchronizacji ewidencji gruntów z księgami wieczystymi, ze szczególnym uwzględnieniem:

• bilansu powierzchniowego katastru i ksiąg wieczystych,

• zakresu praw, które można dzielić i przypisywać w nieskończoność, ale terytorium jest tylko jedno i choć można je dzielić na warstwy, to na powierzchni Ziemi jest tylko jedna,

• procesu synchronizacji katastru i ksiąg wieczystych, zawierającego elementy rachunku różniczkowego i całkowego, gdyż w istocie swojej zawiera on warstwy tematyczne i semantyczne, które jakby nie różnicować w końcu muszą się zbilansować ( w aspekcie przestrzennym) do powierzchni Ziemi i dzielących ją jednostek administracyjnych,

Prezentacja wywołała duże zainteresowanie wnikliwością i wynikami przeprowadzonych badań.

Sesja 3. poświęcona możliwościom technicznym wykonania wykazów przez starostów wraz z prezentacją programów wspomagających, została ścieśnięta na skutek przesunięcia dwóch wcześniej planowanych prezentacji:

- opisanej wyżej prezentacji dr inż. Moniki Jaroszewskiej,

- oraz przewidzianej w sesji I prezentacji Arlety Grzesik, która fizycznie wygłoszona została w sesji 3.

Następnie Weronika Borys, przewodnicząca śląskiego oddziału Stowarzyszenia GISPOL, prezes firmy GEOBID oraz Krzysztof Borys, dyrektor techniczny firmy GEOBID, zaprezentowali narzędzia informatyczne umożliwiające rejestrację mienia publicznego według art.23 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Są to narzędzia wykorzystujące bazę ewidencji gruntów prowadzoną w programie EWOPIS lub w innym programie korzystającym z formatu SWDE. Prezentacja miała na celu ocenę możliwości wykorzystania tych narzędzi dla potrzeb ustawy o ujawnianiu mienia publicznego w księgach wieczystych. Pan Krzysztof Borys zaprezentował ponadto udostępnianie danych egib w Internecie. Część niewygłoszonych z braku czasu informacji zamieszczona została w dodatku 17.0.

Sesja 4. Wybrane problemy funkcjonowania katastrów austriackiego, pruskiego i zamojskiego oraz rosyjskiego przewidywała wygłoszenie trzech referatów problemowych według kryterium:

• korzyści, jakie przysparzały poszczególne katastry, co z nich udało się zachować w ewidencji gruntów,

• uciążliwości ocenianych z perspektywy czasu,

• narzędzi synchronizacyjnych z księgami wieczystymi,

• regulacji organizacyjno-prawnych zdatnych do wykorzystania w nowym Prawie geodezyjnym i kartograficznym.

Świetnie przygotowane referaty wygłosili:

- odnośnie katastru austriackiego - dr inż. Andrzej Surówka, wieloletni pracownik Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie, a obecnie Geodeta Powiatowy w Brzesku,

- odnośnie katastru pruskiego - Rudolf Besuch, absolwent AR we Wrocławiu, jeden z nielicznych geodetów - katastralników wykonujących praktykę zawodową do dziś, długoletni Geodeta Miejski w Rybniku, biegły sądowy z zakresu geodezji i kartografii,

- odnośnie rejestrów w „Kongresówce“ - Stanisław Zaremba, absolwent Politechniki Warszawskiej, długoletni prezes OPGK Lublin, potem EGiB Lublin, twórca pierwszego programu ewidencyjnego EWGRUN i autor wielu przepisów z tej dziedziny. Kol. S. Zaremba znaczą część swego wystąpienia poświęcił ponadto ocenie rezultatów LPIS.

Sesję 4. znacznie przedłużyła interesująca dyskusja.

Po zamknięciu obrad pierwszego dnia odbyło się spotkanie integracyjne, które w związku z przypadającą następnego dnia górniczą „Barbórką“ uświetnione zostało występem Zespołu Pieśni i Tańca „Siemianowice“. Fragmenty występu zostały dołączone do materiałów seminaryjnych.

Sesja 5. obejmowała pokaz funkcjonowania systemów umożliwiających zarządzanie mieniem publicznym, w tym wspomaganie procedur: przekształcania prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, sprzedaży nieruchomości, oddawania w użytkowanie wieczyste, dzierżawy, użyczenia, windykacji należności, w wykonaniu zespołu autorskiego: Joanny Białas, Wojciecha Grzesicy i Marka Szczecha.

Pokaz wykazał, że dla rejestracji mienia i sprawnego gospodarowania nieruchomościami istnieją narzędzia informatyczne, które procesy te mogą znacznie usprawnić.

Sesja 6. przewidywała dokonanie charakterystyki przedsięwzięć organizacyjno-technicznych zabezpieczających synchronizację zapisów, w tym koncepcję kancelarii mierniczych oraz przedstawienie wniosków wynikających z seminarium.

6.1 Wiesław Piątkowski, Geodeta powiatu warszawskiego zachodniego, pełniący obowiązki przewodniczącego rady Forum Geodetów Powiatowych, przedstawił referat: Rola i zadania FGP w procesie synchronizacji katastru z księgami wieczystymi, ze szczególnym uwzględnieniem:

• konieczności integracji środowiska geodetów powiatowych, akcentując konieczność jak najszybszego odbycia Forum,

• stanowiska geodetów powiatowych wobec zamierzonej likwidacji Funduszu, działania niezbędne do podjęcia, aby fundusz uratować lub rozważenie powołania administracji specjalnej do prowadzenia katastru,

• normalizacji trybu przyjmowania operatów pod kątem zabezpieczenia im odpowiedniej jakości, możliwości zlecania nadzoru, wkalkulowania kosztów nadzoru w koszty prac geodezyjnych,

• zabezpieczenia zawodu przed infiltracją nieprofesjonalistów.

6.2 Jolanta Łukowska, przewodnicząca Komisji Geodezji i Kartografii Śląskiego Związku Gmin i Powiatów, Geodeta powiatu miejskiego Siemianowice Śląskie, członek Rady Forum Geodetów Powiatowych, przedstawiła referat: Przykłady integracji danych katastralnych i wieczysto księgowych z miasta Siemianowice Śląskie, z uwzględnieniem:

• techniki wykorzystania danych katastralnych dla odtwarzania stanu prawnego nieruchomości,

• prowadzenia zasobu w warunkach przenikania się rożnych wpływów katastralnych,

• prowadzenia ewidencji gruntów częściowo w katastrze częściowo według nowych przepisów,

• sposobu integracji danych katastralnych i wieczysto-księgowych.

6.3 Waldemar Klocek, Prezes OPGK Olsztyn krótko przed seminarium zrezygnował z uczestnictwa i prezentacji, stąd dr Edward Mecha, Prezes Stowarzyszenia GISPOL, przedstawił projekt zmian w Prawie geodezyjnym i kartograficznym, ze szczególnym uwzględnieniem:

• tego co z obecnego prawa musi pozostać,

• co wymaga zmian lub korekt,

• co nowego trzeba do prawa wprowadzić z uwzględnieniem kancelarii mierniczych i odpowiedzialności za dane GIS-owe.

6.4 Stanisław Adamczyk scharakteryzował tryb integracji danych katastralnych i wieczysto-księgowych w powiecie mieleckim. Zapoznał też z listem ZPP skierowanym do Premiera ws. ustawy o ujawnianiu nieruchomości Skarbu Państwa w KW.

Przygotowany wyprzedzająco i doręczony w komunikacie projekt wniosków został w trakcie obrad rozbudowany i przedyskutowany.

Dość burzliwa dyskusja końcowa koncentrowała się wokół wątków niezadowolenia ze zbyt pospiesznego i pobieżnego przygotowania bardzo poważnego aktu prawnego i nałożenia absolutnie nierealnych terminów i niewspółmiernie niskich, jak do powagi tematu, środków.

Prezes Stowarzyszenia dziękując 180. uczestnikom obrad za udział zaoferował stronę internetową stowarzyszenia do zamieszczania uwag, opinii i przykładów związanych zwłaszcza z realizacją treści obrad seminarium, które zwiastują rychłe odrodzenie katastru w Polsce.

Dwa dni po seminarium odbył się w Poczdamie I. Kongres ePSI (Public Sektor Information), o którym będzie mowa w następnym komentarzu Stowarzyszenia GISPOL.