Komentarz 55 (99/08)

7 stycznia 2008 r.

Tak jak przewidywaliśmy w ubiegłym tygodniu pismo Rzecznika Praw Obywatelskich wywołało gwałtowne przyspieszenie w działaniach GUGiK. Pismo Rzecznika z 10 grudnia przypuszczalnie wpłynęło do GUGiK w okresie tygodnia i wywołało reakcję szokującą. Otóż 21 grudnia 2007 r., w piątek przedświąteczny, o godz.18.00, na stronie internetowej GUGiK zamieszczone zostało ogłoszenie o przetargu w ramach projektu Geoportal.gov.pl. Ogłoszenie o ogromnym ciężarze gatunkowym: „Opracowanie koncepcji i rozwiązań technicznych (opracowanie systemów z wdrożeniem) w zakresie rozwoju krajowej Infrastruktury Informacji Przestrzennej w ramach projektu Geoportal.gov.pl“. Aż dziw, że mając do dyspozycji jeden dzień roboczy, znalazł się czujny uczestnik postępowania, który przetarg oprotestował, co do przejrzystości sformułowania przetargu i terminów.

Czy słusznie? Tego nie wiemy. Jeśli wszakże na stronie internetowej GUGiK o Geoportalu jest tylko opis przedsięwzięcia z 21 sierpnia 2005 r. i sprawozdanie ze spotkania inauguracyjnego Rady Konsultacyjnej i Zespołu Ekspertów Geoportal z 22 grudnia 2005 r., to po dwóch latach grobowej ciszy nagły zryw zdumiewa. Tym bardziej, że głównym elementem przetargu jest nie infrastruktura, a kontynuacja IPE i próba wdrożenia jednego uniwersalnego systemu ewidencyjnego. Przy tylu doświadczeniach z IPE, porozumieniach spisywanych w okresie tygodnia, w okresie urlopowym, ponowionych w podobnym stylu przy starcie do Geoportalu, mógłby się już zmienić scenariusz. Tym bardziej, że niby miało być inaczej – patrz Komunikat ZSK nr 42 z 27 listopada 2006 r. A tu wszystko wraca do punktu wyjścia.

Pośpiech przy podejmowaniu kolejnej sterowanej próby unifikacyjnej był tak duży, że nie zdążono zamieścić nekrologu o śmierci jednego z prezesów GUGiK (który zasłużył się przerzuceniem znacznej części administracji geodezyjnej do wykonawstwa), mimo iż w tym samym czasie uczczono pamięć kolegi z Elbląga. Za to, jak po czterech dniach zorientowano się w niezręczności, to zdjęto jeden nekrolog a wstawiono drugi, choć powinny być zamieszczone obydwa. Sprawdziło się stare powiedzenie, iż pośpiech jest złym doradcą.

Jeśli nie udało się popchnąć sprawy w 15 miesięcy, to mało prawdopodobne, że udało się to w jedno przedświąteczne popołudnie, a chodzi o wyjątkowo trudny i złożony problem, którego nie wolno lekceważyć lub marginalizować, chyba że inne są intencje. Tym bardziej, że właśnie omawiane intencje zakwestionował Rzecznik Praw Obywatelskich.

Wróćmy zatem do wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich. Jest to wyjątkowo misternie zredagowany akt oskarżenia pod adresem kilku ekip rządzących geodezją. Niewinnie zredagowane pytania czy prośby o zajęcie stanowiska, prowokacyjnie kuszą prezesa GUGiK, aby zechciał potwierdzić, iż aż tak bardzo geodezyjny punkt widzenia rozszedł się z obowiązującym w Polsce systemem prawnym. Ci, u Rzecznika, którzy wystąpienie przygotowywali, chyba też do końca nie są przekonani o tym, iż koledzy geodeci mają takie braki w postrzeganiu rzeczywistości, w której żyją.

Byliśmy do tej pory głosem wołającego na puszczy, teraz miejmy nadzieję, że już nie odosobnionym. Chociażby takie stwierdzenie: „Wątpliwości o charakterze podstawowym budzi sama podstawa prawna wprowadzenia Instrukcji. Otóż zgodnie z art. 7 a pkt 5 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne Główny Geodeta Kraju opracowuje zasady dotyczące techniczno - organizacyjnego przygotowania katastru oraz współdziała w jego tworzeniu; w opinii Rzecznika Praw Obywatelskich, regulacja ta nie może stanowić bezpośredniej podstawy dla tworzenia standardów technicznych, obowiązujących przy prowadzeniu istniejącej obecnie ewidencji gruntów i budynków. Standardy techniczne dla potrzeb prowadzenia ewidencji określone są w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 marca 1999 r. w sprawie standardów technicznych dotyczących geodezji, kartografii oraz krajowego systemu informacji o terenie (Dz. U. nr 30, poz. 297), wydanego na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. W § 2 pkt 6 rozporządzenia wskazano, że standardy techniczne wymienione w załączniku do rozporządzenia są stosowane m. in. przy wykonywaniu i prowadzeniu ewidencji gruntów i budynków. Rozporządzenie z dnia 24 marca 1999 r. nie było nowelizowane; załącznik do rozporządzenia nie wymienia wśród obowiązujących standardów omawianej tutaj Instrukcji G - 5 z dnia 3 listopada 2003 r.“.

Nic dodać, nic ująć. Jak rozporządzenie o standaryzacji takiego standardu nie wymienia, to go nie ma i żaden prezes mocą swego podpisu tu nic nie zmieni. Prawo określa sytuacje, kiedy podpis ten będzie coś znaczył, przy instrukcji. Bo przy wytycznych, czy wytycznych przejściowych, podpis znaczyłby coś wtedy, gdyby prawo je wymieniło jako standard, czego nie sposób się w nim doszukać.

Żeby GGK nie miał już żadnych wątpliwości rzecznik dodaje: „Trudno tymczasem przyjąć, iż art. 7 a pkt 5 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne jest wystarczającą podstawą dla wprowadzania określonych standardów technicznych dla aktualnie prowadzonej ewidencji gruntów i budynków oraz państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Artykuł 19 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne wyraźnie wskazuje organ właściwy do wprowadzenia tych standardów oraz rangę aktu prawnego, który powinien je określać“.

Próbowaliśmy to z uporem godnym lepszej sprawy tłumaczyć funkcyjnym urzędnikom GUGiK, ale z bardzo mizernym skutkiem. Szkoda tylko tego ogromnego wysiłku, który włożyliśmy i opisali w komentarzach w nakierowanie spraw, w których zaniedbano legalizację standardów.

Metodą łopatologii Rzecznik tłumaczy dalej: „Należy zwrócić dodatkowo uwagę na istotną okoliczność: otóż art. 7 a pkt 5 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne mógłby stanowić podstawę dla wprowadzenia norm organizacyjno - technicznych, służących przygotowaniu katastru tylko wtedy, gdyby istniała norma wyższego rzędu, wymagająca wdrożenia. Standardy techniczno - organizacyjne mają ze swej istoty charakter wykonawczy i precyzujący, muszą więc znajdować oparcie w bardziej ogólnym projekcie. Jest to szczególnie ważne w sytuacji całościowej (systemowej) zmiany regulacji, np. w zakresie rejestracji nieruchomości. Innymi słowy - konieczne jest uprzednie stworzenie normatywnej koncepcji katastru na poziomie ustawowym. Dopiero wtedy możliwe będzie jej przygotowanie pod względem technicznym i organizacyjnym“.

Jak do dzieci specjalnej troski Rzecznik tłumaczy cierpliwie dalej:

Przysłowiowym gwoździem do trumny jest następujący cytat:

Chyba treść tego wystąpienia wywołała reakcję, jeśli w tak błyskawicznym tempie ogłoszono przetarg – konkurs z 21 grudnia 2007 r. Wszakże w przetargu chodzi głównie o tę katastralną, kwestionowaną przez Rzecznika, część infrastruktury danych przestrzennych.

Na temat tej pozostałej części infrastruktury, tej w rozumieniu dyrektywy INSPIRE, wypowiedział się 24 grudnia prof. J.Gaździcki, rezygnując z prowadzenia Rady INSPIRE. Dobrze, że po dwóch latach profesor tak jasno postawił sprawę, iż powinien to być temat odrębnej ustawy. Gdyby nie tak zwane autopoprawki rządowe z 5 i 12 stycznia 2005 r., mielibyśmy od 2 lat znowelizowaną ustawę Prawo geodezyjne i kartograficzne, a tak mamy ustawę starą, bez centralnej bazy, bez agencji katastralnej. A jednak przetarg rozpisany jest w duchu nieuchwalonej ustawy i odnosimy wrażenie, w duchu kolizyjnym z założeniami prosamorządowej polityki obecnego rządu.

Lojalnie uprzedzaliśmy, jakie problemy prawne wiążą się z rejestracją mienia publicznego (gdzie głównie jest zlokalizowany problem niezgodności), ale to było chyba zbyt mało i pozostaliśmy z tą przysłowiową ręką w nocniku, bo rok się skończył, a o rozporządzeniu w sprawie wzorów do ujawniania nieruchomości Skarbu Państwa w księgach wieczystych ani widu, ani słychu, za to wróciła centralna baza ewidencyjna. Owszem art.6 ust.4 ustawy został z dniem 27 grudnia 2007 r. zrealizowany, ale wzory utknęły (dla przypomnienia rozporządzenie MSWiA z 18 grudnia 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu informacji niezbędnych do ustalenia zgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym dopiero wywoła parcie na uzgadnianie tych stanów także dla osób fizycznych).

A to przecież z tych zestawień dopiero wyjdzie konieczność powołania mierniczych przysięgłych, którzy żmudnie będą ślęczeć nad rozbieżnościami w księgach wieczystych i ewidencji gruntów i wcale ich nie będzie interesować lobbing jednego z amerykańskich producentów GIS-owych, który bardzo chciałby zmonopolizować rynek ewidencji gruntów, w tym zwłaszcza starych dowodów praw do nieruchomości.

Czy można jakoś Głównemu Geodecie pomóc? Wydaje się, że można i trzeba. Oczywiście, że można pomóc, jeśli Główny Geodeta będzie sobie tego życzył, jeśli będzie wiedział czego sobie życzy i potrafił za wykonaną pracę się rozliczyć. W końcu GUGiK jest organem administracji państwowej, a nie organizacją pożytku publicznego i nawet nie można darowizny odliczyć od podatku. Jak do tej pory Główny Geodeta życzenia takiego nie wyraził.

Tych dziedzin, gdzie należałoby prezesowi GUGiK pomóc, jest dużo, bo nie bardzo ma kim i za co ogarnąć ten ogrom zadań, który na niego oprócz reprezentacji spadł. Wystarczy popatrzeć na stronę internetową GUGiK. W czołówce „Aktualności“ oprócz nekrologu i życzeń świąteczno-noworocznych oraz już napomkniętego przetargu i protestu z ostatnich dni, mamy dwa ogłoszenia o wyborze dostawcy (komputerów i stacji fotogrametrycznej), przedłużenie terminu realizacji ASG i Specyfikację IWZ Wektoryzacji map katastralnych (tę, której bezsensowność ujawnił 4 dni wcześniej kol. S. Zaremba w Katowicach podczas seminarium EMP), wszystkie z grudnia 2007 r. oraz ankietę dla użytkowników informacji katastralnej z 30 kwietnia 2007 r. i ogłoszenie o zespole metadanych z 26 kwietnia 2007 r. Jak na rok działalności kilkudziesięcioosobowego urzędu, jest tego trochę mało, ale może to być wynikiem złego wyprofilowania działalności zespołu redakcyjnego, tym bardziej, że była tam np. bardzo cenna wzmianka o wykazie akt, w oparciu o które przejmowano nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, ale znikła. Zatem w redakcji „Aktualności“ na pewno potrzebna jest pomoc. Ale nie tylko.

Jeśli wejdziemy do zakładek strony internetowej GUGiK, to znajdziemy tam szereg drobiazgów, ale bardzo znamiennych:

W takiej zakładce „Rys historyczny“ czytamy o VIII Plenum KC PZPR, ale ani słowa o katastrze, który przez szereg lat po wojnie funkcjonował, ani słowa o mierniczych przysięgłych, a historia najnowsza kończy się na przekazaniu w 2004 r. Prawa geodezyjnego do Sejmu.

W zakładce „Współpraca międzyresortowa“ nie ma ani słowa o Ministrze Budownictwa czy Infrastruktury, wymieniony zaś jest MSWiA, z którym (wg strony) GUGiK współpracuje, a nie podlega.

W zakładce „Współpraca międzynarodowa“ z przyjemnością znajdujemy szereg informacji z działalności GISPOL-u, choć nazwa dostawcy informacji się zawieruszyła, niestety, informacje kończą się na początku 2004 r.

W zakładce „Kontrole wewnętrzne“ wymienione są dwie kontrole z 2006 r. jeszcze z czasów poprzednika.

W zakładce „Wzory druków“ wymieniono kilka z czasów poprzednika.

W zakładce „Biuletyn Informacyjny GGK“ ostatni jest z 2006 r.

W zakładce „Służba geodezyjna“ wymieniony jest, z pełnym szacunkiem, duszpasterz, który wspomaga służbę geodezyjną, ale w rozumieniu prawa służbą geodezyjną nie jest. W samej zaś służbie wykazy mają wartość historyczną, np. w jednostkach powiatowych, w Lublińcu wykazany jest stan sprzed dwóch lat.

O zakładce „Geoportal.gov.pl“ już wspomniano. Wierzyć się nie chce, że od dwóch lat nic się nie działo.

W zakładce „Produkty GUGiK“ jest dużo o TBD. O TBD niezbyt pochlebną ocenę zamieścił dyrektor Zieliński w wywiadzie opublikowanym 28 grudnia 2007 r. w Geoforum.

W zakładce „Zespoły robocze“ wymienione są dwa, formalnie jest ich kilkanaście, nieformalnie o wiele więcej.

Jednakże najbardziej frapuje zakładka „ Standardy techniczne“, gdzie oprócz tych 14 opublikowanych w przepisowym trybie, choć wewnętrznie kolizyjnych, wyszczególniono kilkadziesiąt wytycznych technicznych, określono jako standard „Ocenę systemów EGiB“, a zapomniano o standardach unijnych, już obowiązujących.

Jeszcze bardziej intrygująca jest zakładka „Stan prawny“, gdzie w obowiązujących aktach prawnych wymieniono „Wyjaśnienia, interpretacje i stanowiska“, którymi Główny Geodeta poprawiał prawo, a o czym mowa była na wstępie przy omawianiu wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich.

Humorystyczny jest zapis w BIP Głównego Urzędu w zakładce „Akty publicznoprawne“. Brzmi on „Brak inicjatywy legislacyjnej“. To, że brak inicjatywy, to jak w piosence o tym z miasta, że „widać, słychać …“. Ale przecież ta inicjatywa kiedyś była i zabrał ją któryś z ministrów, jak zmieniła się w „nadinicjatywność“. W międzyczasie kilku ministrów się zmieniło, przynależność resortowa się zmieniła i powstaje pytanie co zrobiono aby te inicjatywę odzyskać?

O większości tych spraw już pisaliśmy w komentarzach. Są one utrwalone w biuletynach 23., 25., 27. ale coraz bardziej odnosimy wrażenie, że jest to rzucanie grochem o ścianę i choć w sumie są to drobne problemy w zestawieniu ze statutowymi zadania Urzędu, to „jak cię widzą, tak cię piszą“.

Nawet takie ustawy jak o gospodarce nieruchomościami i o ujawnianiu w księgach wieczystych nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, nie były w stanie wykrzesać większego zainteresowania ani w GUGiK, ani w Związku Powiatów Polskich, którego członkowie za brak efektów będą rozliczani w pierwszej kolejności. Wyciągnęły jednak odwiecznego diabła z pudełka, jakim jest chęć centralnego zebrania danych o nieruchomościach w jednym systemie, czy w jednym ręku. Nawet gdyby tam było 90% błędów, to i tak wskazówki gdzie szukać, są godne poniesienia ofiar.

Mamy nadzieję, że Główny Geodeta Kraju zabezpieczył się przed takim zagrożeniem w swoim programie działania, jeśli takowy posiada, co obiegowo poddawane jest w wątpliwość, chyba niesłusznie.

Główny Geodeta po prostu jest przytłoczony nadmiarem obowiązków reprezentacyjnych i nie wystarcza czasu na pracę organiczną, a konkurenci, w tym główny autor większości alogizmów w geodezji, aż nóżkami przebierają aby popromować jedynie słusznego wykonawcę i jedynie słuszne rozwiązanie.

Dlatego obecnemu geodecie trzeba pomóc i my będziemy to dalej czynić, mając świadomość, że jest to praca syzyfowa. Za tydzień poradzimy, jak wybrnąć z pułapki Prawa geodezyjnego.